|
Albatroslardan akbabalara kadar tüm kuşlar, rüzgardan yararlanmalarını
sağlayacak uçuş yöntemleri ile birlikte yaratılmıştır.
Uçmak çok fazla enerji gerektiren bir iştir. Bunun için kuşlar, gelişmiş
göğüs kasları, büyük bir kalp ve hafif bir iskelete sahip bir bedenle
yaratılmıştır. Kuşlardaki üstün yaratılış örnekleri sadece bedenleri ile
sınırlı değildir. Çoğu kuşa uçmak için gerekli olan enerjiyi azaltacak
yöntemler de ilham edilmiştir.
Kerkenez, Avrupa, Asya ve Afrika'da çok bilinen yırtıcı bir kuştur. Kerkenezin
çok ilginç bir özelliği vardır: Rüzgarla karşılaştığı zaman kafası görünmeyen
bir el ile tutuluyormuşçasına tamamen hareketsiz kalır. Gövdesi rüzgara
göre yalpalanmasına rağmen, kafası sabittir. Bu sayede kuşun görüş yeteneği
her türlü sarsıntıya rağmen hep mükemmeldir. Bu yöntem savaş gemilerinde
kullanılan ve denizdeki çalkantılara rağmen silahları hedefe bağlı tutan
jiroskoba benzemektedir. Bu neden kerkenezin kafası, bilim adamlarınca
"jirostabilize kafa" olarak adlandırılır.
Zamanlama
Tekniği
Kuşlar uçarak avlanma sürelerini azami verim alacak şekilde düzenler.
Kerkenezlerin ana besin kaynağı tarla faresidir. Tarla faresi toprağın
altındaki oyuklarda yaşar ve beslenmek için her iki saatte bir yeryüzüne
çıkar. Kerkenezler de avlanmalarını tarla faresinin beslenme vaktine göre
ayarlar. Gündüz avlanmalarına karşın, avlarını bekletir ve akşam karanlığında
yerler. Bu sayede gün boyunca boş mide ile uçar ve dolayısıyla ağırlıklarını
azaltmış olur. Bu yöntem uçuş için harcanan enerjiyi azaltır. Kerkenezin
bu sayede %7'lik bir enerji tasarrufu yaptığı hesaplanmıştır.
Rüzgarda Süzülme
Kerkenezler
avlanırken, harcadıkları enerjiyi rüzgarı kullanarak da azaltır. Kanatları
üzerindeki hava akımını artırmak için rüzgarda süzülür ve eğer yeterli
rüzgar varsa havada kanatları açık şekilde "asılı" kalabilir.
Hava akımının yerden yukarıya doğru olması da onlara ayrı bir avantaj
sağlayacaktır.
Hava akımlarından yararlanarak enerji sağlayıp, bunu uçarken kullanmaya
"süzülme" denir. Kerkenez, bu yeteneğe sahip birçok kuştan sadece
biridir. Süzülebilme özelliği bu türlerin havadaki üstünlüğünün bir işaretidir.
Süzülerek uçuşun başlıca iki yararı vardır.
Birincisi, yiyecek ararken ya da avlanma alanını diğer kuşlardan korurken,
havada kalabilmek için gerekli enerjiyi azaltır. İkincisi, kuşa çok daha
uzun uçuşlar yapabilme olanağı verir. Süzülerek uçan bir martı, kanat
çırparken harcadığı enerjinin %70'ini tasarruf eder.
Hava Akımlarından Gelen Enerji
Bir kuş, hava akımlarından farklı şekillerde enerji elde edebilir: Bir
yamaçtan süzülen kerkenezin ya da denize inen sarp kayalıklardan aşağıya
süzülen bir martının yukarı çıkan hava akımını kullanarak yaptığı uçuşlar
"eğimli süzülme" diye adlandırılır.
Bir tepenin üzerinden kuvvetli bir rüzgar estiği zaman, hava akımı hareketsiz
dalgalar şekline dönüşür. Kuşlar bu dalgaları kullanarak da dalga süzülmesi
yapabilir.
Sümsükkuşu ve diğer deniz kuşları, adaların neden olduğu bu çeşit hareketsiz
dalgaları kullanır. Ender olarak kuşlar, gemilerin üzerinde süzülen martıların
yaptığı gibi, daha küçük engellerin oluşturduğu havayı kullanarak da süzülür.
Kuşun yukarı doğru süzülmesini sağlayan akımlar, daha çok hava cephelerinde
görülür.
Su üzerinde alçaktan uçuş
Skimmerlar (kırlangıç benzeri bir kuş) da alışılmadık bir şekilde avlanırlar.
Skimmer'ın alt çenesi, üst çenesinin iki katı büyüklüğündedir. Suya çok
yakın uçarken bu uzun alt çenesini suya daldırarak avlanır. Gaganın ucuna
bir cisim değdiğinde hemen üst çenesini
de kapatarak avını yakalar. Bazen bunlar suda yüzen sert cisimler de
olabilir. Skimmer'ın gagasını bu sert cisimler ağzındayken aniden kapatmasıyla
oluşacak şokun kendisine zarar vermesi gerekirken, böyle olmaz. Çünkü
Skimmer'in başında ve boynunda şok emici güçlü kaslar vardır. Skimmer
ilk taramada nadir olarak başarılı olur. İkinci atakta kuş tekrar havalanır
ve biraz önce farkettiği ava doğru tekrar uçar. Su yüzeyinde hala kabarcıklar
vardır ve bu kabarcıklar genellikle suyun üstünü araştırmak isteyen balıkları
çeker. İşte bu Skimmer'ın ikinci atağıdır ve bu defa çok daha başarılı
olur.
|
|
Kanat açıklığı 3 metreyi bulan albatros
dünyanın en büyük kuşlarından biridir. Böylesine büyük bir gövdenin
uçması için de büyük bir enerjiye gereksinim vardır. Ancak Albatros
eğimli süzülme metoduyla kanat çırpmadan ustaca uçabilir. Bu
uçuş tekniği, canlıya büyük bir enerji tasarrufu sağlamaktadır. |
|
|

Skimmer kuşu, suyla temas ettiğinde tüylerinin birbirine
yapışmasını önleyen yağdan yoksundur. Bu nedenle diğer
su kuşları gibi avlanmak için dalış yapmaz. Ancak
alt gagası üsttekinden daha uzun olarak yaratılmıştır
ve uçları dokunmaya karşı hassastır. Öte yandan kanatları
öyle tasarlanmıştır ki, suyun hemen üstünde hiç kanat
çırpmadan uzunca bir süre süzülebilir. Alt gagasını
suya sokarak bu teknikle uçar. Gagasına bir av temas
ettiğinde ise hemen onu yakalar.
|
|
 Yaban kazları 8000 metre yükseklikte uçabilir. Ancak
atmosfer, 5000 metrede bile deniz seviyesine kıyasla
%65 daha seyrektir. Atmosferin bu denli seyrek olduğu
bir yükseklikte uçan kuş, daha hızlı kanat çırpmak
zorundadır. Ama çok kanat çırpmak için de daha çok
oksijen yakması gerekir. Nitekim bu hayvanların ciğerleri,
yükseklerdeki seyrek oksijenden maksimum oranda faydalanabilecek
şekilde yaratılmıştır. Memeli hayvanlarınkinden farklı
şekilde çalışan akciğerler, kuşların seyrek havadan
normalden fazla enerji almalarını sağlar.
|
|
|
Albatroslar
Albatroslar açık denizlerde yaşarlar. Kanatlarını rüzgara karşı tamamen
açarak havada durmak albatrosun uçması için yeterlidir. Kuş bunu kanatlarını
olabildiğince geniş açarak gerçekleştirir ve bu esnada kuşun kanatlarının
genişliği "3.5 m.'ye" ulaşır ki bu, kuşlar arasında en geniş
kanat uzunluğudur. Albatrosların kanat kemiklerinde kanatlarını açık pozisyonda
tutmaya yarayan bir çeşit kilit sistemi vardır. Böylece günlerce, haftalarca
hatta aylarca minimum seviyede enerji kullanarak hiç durmadan uçabilirler.
Albatros yukarıya doğru yükselen dalgaları ve rüzgarı kullanarak, onların
yönünde ilerler ve rüzgarın içinden zigzaglar çizerek bir dalganın tepesinden
diğerine geçer. Bu şekilde albatros tek bir kanat bile çırpmadan saatlerce
su üstünde uçabilir.
|